ZJARMI
26-11-08, 13:51
Lėkė Dukagjini ėshtė figura e dytė arbėrore e shekullit tė XV-tė pas Skėnderbeut, qė u mundua dhe e vazhdoi luftėn edhe pas vdekjės sė Heroit Kombėtar. Pėr studjuesit, me trashėgiminė ė tij tė "Kanunit", ai gjykohet si njė figurė ė plotėsuar e Arbėrisė Mesjėtarė, qė ka luftuar pėr identitet, duhet thėnė se, deri mė sot, nuk mjaftojnė dokumentat pėr tė treguar fytyrėn ė vėrtėtė tė Lėkė Dukagjinit.
Lekė Dukagjini thuhet se ka lindur nė Velekincė-Gjilan nė vitin 1410.
Ai ishte bashkėkohės i Skendėrbeut. Babai i tij Pal Dukagjini, vdiq nė vitin 1446. Me qendėr nė Lezhė, Principata e Dukagjinėve, pėrfshinte Zadrimėn, zonat nė veri dhe verilindje tė Shkodres, qė sot janė tė mbytyra nga uji i Drinit dhė shtrihej me nje kryeqendėr tė dytė, me qytetin ė Ulpianės (Lipjani i sotėm), dhė zotėrimėt ishin deri afėr Prizrenit. Lėkė Dukagjini kishtė marrė njė kulturė tė gjithanshmė, qė nė atė kohė i shkonte pėr shtat frymės humanistė tė Rilindjės evropiane dhe ne qytete tė tilla si nė Venecia, Raguza apo Shkodėr. Dukė iu kthyėr kohės sė tij, kontakti i parė mė Skenderbeun, ka qėnė nė Lidhjėn ė Lezhės mė 1444.
Lėkė Dukagjini ishtė princi mė i fuqishėm shqiptar pas Skenderbeut dhė me mė autoritet, prandaj u bė pre e intrigave tė politikės veneciane (dhė tė historianėvė) derisa Sinjoria e ndjeu rrėzikun e Portės sė Lartė, krejt afėr pragut tė shtėpisė sė vet dhe u bashkua realisht mė rezistencėn e shqipėtarėvė, dukė i shpallur luftė Pėrandorisė Osmanė (1463). Pas kėtij viti, venecianėt pushuan sė pėrfoluri Lekė Dukagjinin, thotė Tonin Ēobani, nė njė nga studimet e tij, kushtuar Dukagjinit tė Ri, por duhėt thėnė sė kronikanėt e kohės kanė shkruar pėr disa prej bėmave tė Lekė Dukagjinit pėrkrah Skenderbeut, deri nė vdekjėn e heroit (1468) dhe mė pas nė krye tė trupave shqiptarė, pėrkrah forcavė veneciane, derisa Sinjoria nėnshkroi paqen me Portėn e Lartė (1479). Pas kėsaj, historianėt heshtin. Gojėdhėna na bėn me dije se Lekė Dukagjini e vazhdoi rezistencėn nė krye tė trimave tė principatės sė tij derisa ishtė gjallė.
Nė fund tė viteve '50 nė shekullln e XV, nga kronikat e kohės pėrmendet se Principata e Dukagjinėvė nuk ka mė asnjė nga qendrat e veta tė zhvilluara. Lezha u ėshtė dorėzuar venedikasvė (1393), Ulpiana, kryeqytėti i principatės ėshtė shkatėrruar me themele nga turqit e kėshtu me rradhė.
Lėkė Dukagjini gjeti strehim nė thellėsi tė maleve tė principatės sė tij, ku ndėrtoi saraje e kėshtjella sė bashku mė banorėt e lirė tė atyre anėve, tė cilėt kryezotin e tyrė tė derės sė Dukagjinėvė me gruan e tij, Teodorėn e Muzakajve tė Beratit dhe tė gjithė oborrtarėt qė i shkonin pas, i rrėthuan me mikpritjė e respekt, duke u referuar dokumentave tė kohės, ishin po kėta malėsorė tė Principatės sė Dukagjinėvė, tė njohur pėr trimėritė e tyre, qė jo vetėm e ndihmuan pėr tė ngritur fortesat e tij, por edhe tė siguronte kuotėn e ushtarėve, qė duhej tė shėrbenin nėn flamurin e Lidhjės sė shqipėtarėve. Por, nė kėtė kohė ėshtė dukur edhe madhėshtia e Lekės. Ai, duke iu pėrgjigjur besimit tė ushtarėve tė tij, u siguroi ushtarėve tė tij mbrojtjė dhė kur vdiq Skėndėrbėu edhe lirinė e tyre, brėnda organizimit fisnor. Tė cilėn, nė kushtet e krijuara, e institucionalizoi me rioarganizimin e pleqėsive mbi bazė fshati e krahinė.
Gjatė kėsaj pėriudhė (1458-1481), kur ai udhėhiqte te gjitha kuvendet dhe pleqėsitė e malėsorėve, u ngjiz Kanuni, qė u trashėgua brez pas brezi, si praktikė gjykimi dhe pėrmės fjalėvė tė urta, tė formuluara apo tė rithėna prej tij, rast pas rasti, si sentenca juridikė. Duhet thėnė se pėr shekuj me rradhė, Kanuni mbeti i pashkruar dhė vetėm do tė vintė koha e Shtjefėn Gjeēovit, qė filloi tė grumbullonte, atė qė populli e kishte plazmuar nė mendjėn e tij, pėr shekuj me rradhė. Nė ditėt tona, lavdia e tij e prekshmė, mund tė ndjehėt nga rrėnojat ė Shurdhahut, afėr Vaut tė Dejės, ish rėsidėnca ė tij; ndėrsa ajo ligjvėnėse, mund tė shijohėt nga vepra e tij monumentale "Kanuni" mbledhur nga At Shtjefėn Gjeēovi, nė fillim tė shekullit tė kaluar.
Viti 1481 ishte vit ku Lekė Dukagjini pėrmendet pėr herė tė fundit nė dokumentet e kohės, duke kaluar nga Raguza pėr nė principatėn e tij. Po ky vit mendohet tė jetė edhe viti i vdekjes sė Lekė Dukagjinit, pinjollit tė fundit tė Principatės sė Dukagjinėve. Asnjė dokument nuk flet pėr vendvarrimin e tij. Gojėdhėna thotė se iku duke bekuar lirinė e viseve shqiptarė dhe duke mallkuar robėrimin e tyre, derisa te zotėt tė kthehėn nė trojet e veta.
Lekė Dukagjini thuhet se ka lindur nė Velekincė-Gjilan nė vitin 1410.
Ai ishte bashkėkohės i Skendėrbeut. Babai i tij Pal Dukagjini, vdiq nė vitin 1446. Me qendėr nė Lezhė, Principata e Dukagjinėve, pėrfshinte Zadrimėn, zonat nė veri dhe verilindje tė Shkodres, qė sot janė tė mbytyra nga uji i Drinit dhė shtrihej me nje kryeqendėr tė dytė, me qytetin ė Ulpianės (Lipjani i sotėm), dhė zotėrimėt ishin deri afėr Prizrenit. Lėkė Dukagjini kishtė marrė njė kulturė tė gjithanshmė, qė nė atė kohė i shkonte pėr shtat frymės humanistė tė Rilindjės evropiane dhe ne qytete tė tilla si nė Venecia, Raguza apo Shkodėr. Dukė iu kthyėr kohės sė tij, kontakti i parė mė Skenderbeun, ka qėnė nė Lidhjėn ė Lezhės mė 1444.
Lėkė Dukagjini ishtė princi mė i fuqishėm shqiptar pas Skenderbeut dhė me mė autoritet, prandaj u bė pre e intrigave tė politikės veneciane (dhė tė historianėvė) derisa Sinjoria e ndjeu rrėzikun e Portės sė Lartė, krejt afėr pragut tė shtėpisė sė vet dhe u bashkua realisht mė rezistencėn e shqipėtarėvė, dukė i shpallur luftė Pėrandorisė Osmanė (1463). Pas kėtij viti, venecianėt pushuan sė pėrfoluri Lekė Dukagjinin, thotė Tonin Ēobani, nė njė nga studimet e tij, kushtuar Dukagjinit tė Ri, por duhėt thėnė sė kronikanėt e kohės kanė shkruar pėr disa prej bėmave tė Lekė Dukagjinit pėrkrah Skenderbeut, deri nė vdekjėn e heroit (1468) dhe mė pas nė krye tė trupave shqiptarė, pėrkrah forcavė veneciane, derisa Sinjoria nėnshkroi paqen me Portėn e Lartė (1479). Pas kėsaj, historianėt heshtin. Gojėdhėna na bėn me dije se Lekė Dukagjini e vazhdoi rezistencėn nė krye tė trimave tė principatės sė tij derisa ishtė gjallė.
Nė fund tė viteve '50 nė shekullln e XV, nga kronikat e kohės pėrmendet se Principata e Dukagjinėvė nuk ka mė asnjė nga qendrat e veta tė zhvilluara. Lezha u ėshtė dorėzuar venedikasvė (1393), Ulpiana, kryeqytėti i principatės ėshtė shkatėrruar me themele nga turqit e kėshtu me rradhė.
Lėkė Dukagjini gjeti strehim nė thellėsi tė maleve tė principatės sė tij, ku ndėrtoi saraje e kėshtjella sė bashku mė banorėt e lirė tė atyre anėve, tė cilėt kryezotin e tyrė tė derės sė Dukagjinėvė me gruan e tij, Teodorėn e Muzakajve tė Beratit dhe tė gjithė oborrtarėt qė i shkonin pas, i rrėthuan me mikpritjė e respekt, duke u referuar dokumentave tė kohės, ishin po kėta malėsorė tė Principatės sė Dukagjinėvė, tė njohur pėr trimėritė e tyre, qė jo vetėm e ndihmuan pėr tė ngritur fortesat e tij, por edhe tė siguronte kuotėn e ushtarėve, qė duhej tė shėrbenin nėn flamurin e Lidhjės sė shqipėtarėve. Por, nė kėtė kohė ėshtė dukur edhe madhėshtia e Lekės. Ai, duke iu pėrgjigjur besimit tė ushtarėve tė tij, u siguroi ushtarėve tė tij mbrojtjė dhė kur vdiq Skėndėrbėu edhe lirinė e tyre, brėnda organizimit fisnor. Tė cilėn, nė kushtet e krijuara, e institucionalizoi me rioarganizimin e pleqėsive mbi bazė fshati e krahinė.
Gjatė kėsaj pėriudhė (1458-1481), kur ai udhėhiqte te gjitha kuvendet dhe pleqėsitė e malėsorėve, u ngjiz Kanuni, qė u trashėgua brez pas brezi, si praktikė gjykimi dhe pėrmės fjalėvė tė urta, tė formuluara apo tė rithėna prej tij, rast pas rasti, si sentenca juridikė. Duhet thėnė se pėr shekuj me rradhė, Kanuni mbeti i pashkruar dhė vetėm do tė vintė koha e Shtjefėn Gjeēovit, qė filloi tė grumbullonte, atė qė populli e kishte plazmuar nė mendjėn e tij, pėr shekuj me rradhė. Nė ditėt tona, lavdia e tij e prekshmė, mund tė ndjehėt nga rrėnojat ė Shurdhahut, afėr Vaut tė Dejės, ish rėsidėnca ė tij; ndėrsa ajo ligjvėnėse, mund tė shijohėt nga vepra e tij monumentale "Kanuni" mbledhur nga At Shtjefėn Gjeēovi, nė fillim tė shekullit tė kaluar.
Viti 1481 ishte vit ku Lekė Dukagjini pėrmendet pėr herė tė fundit nė dokumentet e kohės, duke kaluar nga Raguza pėr nė principatėn e tij. Po ky vit mendohet tė jetė edhe viti i vdekjes sė Lekė Dukagjinit, pinjollit tė fundit tė Principatės sė Dukagjinėve. Asnjė dokument nuk flet pėr vendvarrimin e tij. Gojėdhėna thotė se iku duke bekuar lirinė e viseve shqiptarė dhe duke mallkuar robėrimin e tyre, derisa te zotėt tė kthehėn nė trojet e veta.